Informacje o plikach cookie

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. Czytaj więcej...

         

Menu
  • Strona główna
  • Szukaj
  • Download
  • Artykuły
  • Reminiscencje
  • Komunikacja w mediach
  • Kanały RSS
Informacje
  • Wiadomości
  • Zmiany taborowe
  • Okiem Omni-Busa
Multimedia
  • Galeria Współczesna
  • Galeria Warsztat
  • Galeria Archiwum
  • Galeria Podróże
Tabor
  • Wyszukiwarka pojazdów współczesnych
  • Wyszukiwarka pojazdów historycznych
  • Autobusy
  • Tramwaje (strona Tramwar)
  • Trolejbusy
  • Tabor techniczny
  • Tabor zabytkowy
  • Zajezdnie
  • Inne artykuły
Warszawa
  • Układ komunikacyjny
  • Inne informacje
  • Krańce
  • Krańce zlikwidowane
  • Historyczne linie autobusowe
  • Linie zlikwidowane
  • Linie zastępcze i specjalne
  • Tablice boczne
  • Archiwalne rozkłady jazdy
  • Archiwalne rozkłady służbowe
  • Modele do sklejania
Aglomeracja
  • Komunikacja gminna
  • Komunikacja podmiejska
  • Dawne pętle PKS
Kolej i metro
  • Metro
  • Linie kolejowe
  • Tabor kolejowy
Inwestycje
  • Remonty
  • Budowy
Inne
  • Linki
  • Kontakt
  • Banner
  • Logowanie
  • Zmiany na stronie
  • Polityka prywatności
Odwiedziny
Naszą witrynę przegląda teraz 298 gości 

Jelcz PR110U

poniedziałek, 25 listopada 2013 10:48 | Wpisany przez Paweł Malarz, Jacek Pudło | PDF | Drukuj | Email

 

Wraz z dostawami pierwszych Jelczy Berlietów PR100, w styczniu 1973 roku rozpoczęto w siedzibie firmy Berliet w Vennissieux pod Lyonem opracowywanie konstrukcji polskiej wersji Berlieta. Autobus miał zostać wydłużony do 12 metrów, wzbogacony o trzecie drzwi oraz wyposażony w silnik krajowej produkcji firmy WSK Mielec, wykonywany na licencji Leyland. Celem było lepsze dostosowanie do polskich warunków, w czym zawierało się ułatwienie przepływu pasażerów i zwiększenie pojemności. Pierwotnie trzecie drzwi miały znaleźć się na końcu autobusu, drugie zaś umiejscowiono blisko pierwszych. Założenia te uległy zmianom - drzwi rozmieszono mniej więcej symetrycznie, w odstępie 2 dużych okien, odsuwając tylne drzwi od krawędzi ściany tylnej. W efekcie końcowym uzyskano 12-metrowy, 110-miejscowy autobus z 36 miejscami siedzącymi. Jelcz PR110 w ciągu nadchodzących lat miał się stać podstawowym pojazdem dla polskiej komunikacji miejskiej. Początek produkcji zaplanowano na połowę 1974 roku. Równocześnie, od 1976 r. miała powstawać wersja międzymiastowa autobusu. W pracach brali udział również polscy inżynierowie.

Plan wprowadzenia PR110 do produkcji uległ opóźnieniu z powodu przedłużających się uzgodnień międzyresortowych - zagadnienie wprowadzenia do produkcji nowego autobusu było bowiem sprawą wielkiej wagi, wymagającą zaangażowania ministerstw i przemysłu. Pierwszy prototyp dostarczono z Francji na początku grudnia 1974 roku. 6 grudnia 1974 przystąpiono do montażu wnętrza i wyposażenia. W styczniu 1975 roku przeprowadzono zgodnie z planem jazdy próbne dla pierwszego egzemplarza, a równocześnie przystąpiono do wdrażania modelu do produkcji. Testy trwały do września 1975.

Montaż pierwszej serii autobusów rozpoczął się w lipcu 1975. Udział podzespołów produkcji polskiej wyniósł 50%. Zastosowano krajowy silnik WSK Mielec/Leyland, skrzynię biegów FPS Tczew/ZF, układ hamulcowy Westinghouse, układ kierowniczy na licencji ZF. Testy prototypowego autobusu trwały do końca września, po czym wrócił on do Francji celem dokonania poprawek. Autobus udało lepiej się wyciszyć niż PR100, kierowcy próbnego egzemplarza zwrócili jednak uwagę na to, iż z racji na zwiększoną długość manewrowanie PR110 będzie nieco trudniejsze. Zasygnalizowano również konieczność usztywnienia oparć przylegających do siebie foteli - problemu tego jednak nie wyeliminowano przez kolejne 20 lat.

Pod koniec października wykończono w Jelczu 20 autobusów dostarczonych z Francji, z których 5 skierowano do Warszawy. Wyruszyły one z fabryki w Jelczu 30 października 1975 roku. Autobusy trafiły do zajezdni Redutowa i Pożarowa. Otrzymały numery B001-B005 i kursowały najczęściej na liniach 155, F i H. Wozy posiadały małe uchylne okna w przeciwieństwie do później produkowanych.

W fabryce snuto już plany produkcji rzędu 5000 sztuk rocznie od 1980 roku, na co miało pozwolić oddanie nowej hali i zakup maszyn produkcyjnych z "najbardziej renomowanych firm".

12-metrowy, 3-drzwiowy autobus napędzany był wysokoprężnym silnikiem WSK Mielec SW 680 (licencja Leyland), o pojemności 11 litrów i mocy maksymalnej 185KM. Silnik umieszczono za tylną osią, chłodnica znalazła się po prawej stronie wraz z charakterystyczną kratką. Podstawowe komponenty autobusu były wykonywane w zakładach krajowych na podstawie zakupionych w latach 60-tych i 70-tych licencji firm zagranicznych. Do przeniesienia napędu posłużyła 4-biegowa, manualna przekładnia produkcji FPS Tczew typu S4-95. Zastosowano również mechanizm kierowniczy ZF 8065 ze wspomaganiem hydraulicznym oraz układ hamulcowy firmy Westinghouse Hannover. Na układ hamulcowy składały się: dwuobwodowy hamulec pneumatyczny, hamulec pomocniczy na tylne koła, hamulec postojowy oraz hamulec silnikowy. Bezpośrednio z Berlieta PR100 zapożyczono technologię wykonania nadwozia (spawane profile stalowe o kwadratowym przekroju) oraz zawieszenie pneumatyczne (na przedniej osi: 2 miechy, 2 amortyzatory, 2 sprężyny śrubowe, stabilizator; na tylnej osi: 4 miechy oparte po 2 na jednym resorze piórowym, amortyzatory i stabilizator). Najbardziej zauważalną zmianą stylistyczną stało się podwyższenie linii okien bocznych. Prostokątne reflektory przednie zamieniono na podwójne, okrągłe, które to stały się charakterystyczną cechą autobusu na długie lata.

14 września 1976 roku rozpoczęto produkcję seryjną. Pierwsze seryjnie produkowane Jelcze przybyły do MZK Warszawa w grudniu 1976 r. Skierowano je do zajezdni "Pożarowa". Autobusom nadano numery 4000-4038. Wyposażono je w silnik WSK Mielec SW 680 o mocy 185KM produkowany na licencji firmy Leyland oraz manualną, 4 biegową skrzynię biegów FPS Tczew. Z przodu znajdowały się podwójne okrągłe reflektory w miejsce prostokątnych stosowanych w modelu PR100. W przeciwieństwie do serii testowej, wozy wyposażono w duże przesuwne okna. Autobusy przydzielono do obsługi linii 119, 120, 135, 176, H, Hbis i M.

Na koniec grudnia 1976r. MZK posiadały na stanie 100 Jelczy.

W następnych miesiącach przybywały kolejne dostawy, a od października 1977 autobusy Jelcz PR110U przydzielano do zajezdni Ostrobramska, Kleszczowa i Redutowa.

Autobusy z pierwszych serii posiadały przetłoczenie nad drzwiami, chromowane poręcze, szare złączki poręczy, oświetlenie umieszczone na środku sufitu, szyby przy drzwiach wejściowych. Do 1980 roku przy krawędzi dachowej malowano czerwony pasek.

W trakcje eksploatacji wyszły na jaw niedoskonałości konstrukcji tego modelu. Szczególnie wadliwe były kratownice, które zaczęły pękać za tylną osią. Pękały też dachy i słupki okienne.

Stopniowo dawały się we znaki coraz to kolejne niedoskonałości autobusów, z biegiem czasu coraz poważniejsze. Najpoważniejszym problemem eksploatacyjnym okazała się niska sztywność konstrukcji. W trakcie jazdy po nierównościach, w warunkach dużego zatłoczenia pasażerami konstrukcja szybko ulegała przepracowaniu, przez co ściany boczne oraz pomosty tylny i przedni wpadały w drgania niezależnie od pozostałej części pojazdu. Ciężki mielecki silnik, niska wytrzymałość podwozia i przeciążenia sprawiły, iż kratownice zaczęły w krótkim czasie pękać.

W drugiej połowie lat 70-tych spadła jakość wytwarzanych w Mielcu silników, wskutek czego 40% przestojów związane było z usterkami jednostek napędowych. Dodatkowo, w trakcie pracy duża część ich wibracji była przenoszona na nadwozie.

Kolejnym problemem, zaistniałym w 1978 roku, były trudności produkcyjne, związane z brakiem terminowych dostaw części i zespołów potrzebnych do montażu autobusów w jelczańskiej fabryce. Wszystkie te trudności znajdowały swoje odzwierciedlenie w jakości autobusów i miały bezpośrednie przełożenie na wzrost awaryjności. Złego wrażenia dopełniały przypadki zasysania spalin do wnętrza i uciążliwe skrzypienie poręczy. W trakcie zim występowały trudności z uruchamianiem autobusów, choć były one w środku nieco cieplejsze niż PR100.

Z powodu uszkodzeń konstrukcji w czerwcu 1979 skierowano na odbudowę w Jelczu pierwsze pojazdy. Były to: 4435, 4454, 5251, 5308 i 5317. W trakcie remontów naprawiano kratownice, pękające dachy, rdzewiejące podłużnice ścian bocznych i słupki okienne

W kolejnych miesiącach wysyłano następne wozy i w 1980 roku po odbudowie w Jelczu było już 300 wozów. W międzyczasie, w 1978 r. udało się producentowi udoskonalić najbardziej awaryjne elementy podwozia.

Ostatnimi fabrycznie nowymi wozami dostarczonymi w 1980 były 4276, 5397-5401 i 5600-5649. Łącznie w latach 1976-80 do MZK Warszawa dostarczono 745 autobusów Jelcz PR110U.

Po 1980 wozy odbudowane w Jelczu otrzymywały nowe zakresy numeracyjne (4600 – 4616, 4826 – 4870, 5402 – 5408) albo drugą obsadę numerów (4616, 4800, 4802, 4807, 4809, 4812, 4817, 4818, 4821, 5228).

Na początku lat 80-tych pogarszająca się sytuacja gospodarcza kraju wywołała niedobory części zamiennych. Zajezdnie były pełne nieczynnych odstawionych autobusów, stających się z biegiem czasu dawcami części zamiennych dla pozostałych Jelczy. Złą sytuację potęgowała niewydolność zakładów w Jelczu, które miały coraz większe problemy z kooperantami i z podzespołami kupowanymi za dewizy.

W maju 1982 roku dotarła ostatnia seria wozów odbudowanych w Jelczu, były to autobusy z zakresu 4277 – 4290.

Od 1982 roku zaczęto wycofywać Jelcze z ruchu. Autobusy kasowano lub przenoszono na zajezdnię Pożarowa, zmieniając im numery na 4291 do 4373. W październiku tego roku zaczęło przebudowywać Jelcze PR110U na pojazdy Nauki Jazdy. Pierwszymi, które przekwalifiowano były: 5600, 5602, 5607, 5608, 5610, 5616, 5646, 5648. W późniejszym okresie dołączyły do nich następne Jelcze.


W 1984 wóz 5375 został przerzucony na zajezdnię Stalowa, gdzie pełnił rolę pojazdu gospodarczego pod nr 681R13 aż do 1986 r. Taką samą rolę pełnił na zajezdni Redutowa wóz 5394 pod nr 620R6, przy czym został skasowany dopiero w 1989 r.

W wyniku pożaru na terenie Ośrodka Szkolenia Zawodowego w dniu 09.02.1986 spaliły się doszczętnie wozy: 9004, 9038, 9048, 9049.

W maju 1987 wycofano z ruchu liniowego ostatnie Jelcze PR110U. Były to wozy 4320, 4322, 4324, 4337, 4369. Dwa miesiące później wycofano ostatnie pojazdy szkoleniowe tego typu: 9019, 9033 – 9037, 9039 – 9041.

Wycofywane z obsługi Jelcze były przekazywane do innych przewoźników i zakładów pracy i tak np.:

- do PKS Mława trafiły 4260, 4271, 4351, 4357, 4567,

- do WPK Jelenia Góra - 4475, 4481, 4487, 4512, 4525, 4601, 4612, 4613,

- PKS Garwolin – 4310, 4333, 4335

- WPGKiM Zamość – 4262, 4266, 4430, 4527, 5343.

Największym odbiorcami kasowanych Jelczy były JZS w Jelczu, LZNS w Lublinie, KPNA w Słupsku oraz bazy PKS. Autobusy poddawano remontom lub demontowano podzespoły nadające się jeszcze do użytku.

Wraz z pojawieniem się ajentów na ulicach Warszawy na początku lat 90., na ulicach znów można było ujrzeć Jelcze PR110. W 1992 r. ajent Szymański wprowadził do obsługi 2 Jelcze, rok później ajent Grzelak jednego (A054) i Jakimiak trzy (A101 – A103). W roku 1994 nastąpił wysyp autobusów PR110 za sprawą podpisania z PKS Piaseczno umowy na obsługę linii: 108, 187 i 702 (A401, A416 - A423, A481, A483 - A489). Niestety umowa ta została zerwana, a wozy trafiły do firmy Coach Europe (A551 – A553, A555 – A566), która wygrała przetarg na obsługę linii 153, 161, 702. W związku ze skandalicznym świadczeniem usług już po 23 dniach umowa została zerwana. Jelcze jednak powróciły jak feniks z popiołów i objawiły się w PKS Grodzisk Mazowiecki (A514 - A528), gdzie obsługiwały linie 129 i 177.

Warszawski Klub Miłośników Komunikacji Miejskiej posiada w swoich zbiorach Jelcza PR110M wyprodukowanego w 1991 roku odkupionego w 2011 r. od MZK Puławy. Po remoncie autobus otrzymał numer 4617, jako że ostatnim numerem Jelcza jeżdżącym po Warszawie był 4616.

 

Dane techniczne
Długość 11960 mm
Szerokość 2500 mm
Wysokość 2900 mm
Rozstaw osi 6100 mm
Drzwi 2-2-2
Ilość miejsc siedzących 35
Ilość miejsc ogółem 109
Wysokość podłogi (I drzwi) 642 mm
Wysokość podłogi (II drzwi) 812 mm
Silnik
Silnik WSK Mielec SW680
Pojemność dm3 11,1
Moc 185 KM
Skrzynia biegów FPS Tczew S4-95
Liczba przełożeń 4
ABS / ASR / EBS / ESP Nie / Nie / Nie / Nie

 

Data dostaw (wpis na stan) autobusów Jelcz PR110U do MZK Warszawa

Data
Zajezdnia
Redutowa
Zajezdnia
Woronicza
Zajezdnia
Pożarowa
Zajezdnia
Ostrobramska
Zajezdnia
Kleszczowa
12.1976 4000-4038
03.1977 4039-4063
04.1977 4064-4081
05.1977 4082
06.1977 4083-4102
07.1977 4103-4132
08.1977 4082",
4133-4149
09.1977 4150-4188
10.1977 5200-5209 4400-4409 4800-4804
11.1977 5210-5229 4189-4198 4410-4424 4805-4809
12.1977 5230-5239 4425-4439 4810-4814
03.1978 5240-5249 4199-4208 4440-4444 4815, 4816
04.1978 5250-5259 4209-4213 4445-4449 4817-4821
05.1978 5260-5267 4214-4218 4450-4453
06.1978 5268-5287 4454-4458
09.1978 5288-5304 4219-4236 4459-4472
10.1978 5305-5316 4473-4479
11.1978 5317-5321 4480-4484
12.1978 5322-5341 4485-4515
02.1979 4516-4542
04.1979 5342-5351 4543-4561
05.1979 5352-5362 4237-4249 4562-4583
06.1979 4584
07.1979 5363, 5364
08.1979 5365-5367 4250-4254
09.1979 5368-5380 4255-4266 4585-4589
10.1979 5381-5396 4267-4275 4590-4599
01.1980 5397-5401 5600-5624 4276 4822-4825
02.1980 5625-5639
10.1980 5640-5649

 

Tabela przenumerowań autobusów Jelcz PR110U

4004 > 4870 > 4336 5023 > 4867 > 4352 4031 > 4284 4053 > 4285
4076 > 4859 4077 > 4286 4108 > 4800" > 5402 4124 > 4600
4206 > 4866 4215 > 4818" > 4359 4406 > 4293 4411 > 4362
4415 > 4367 4431 > 4361 4433 > 4294 4452 > 4368
4488 > 4365 4492 > 4355 4539 > 4295 4559 > 4354
4571 > 4363 4579 > 4368 4615 > 4364 4616 > 4296
4809" > 4345 4811 > 4334 4812" > 4344 4813 > 4371
4814 > 5407 4815 > 4346 4816 > 4333 4820 > 4357
4822 > 4358 4823 > 4379 4824 > 4369 4825 > 4366
4827 > 4343 4828 > 5228" 4829 > 5406 4830 > 5408
4831 > 4339 4833 > 4347 4834 > 5405 4841 > 4349
4845 > 4360 4847 > 4297 4848 > 4335 4851 > 4298
4852 > 4372 4855 > 4616" 4857 > 4370 4858 > 4853
4860 > 4348 4862 > 4341 4866 > 5403 5203 > 4802" > 4351
5218 > 4287 5230 > 4299 5232 > 4277 5233 > 4289
5238 > 4290 5239 > 4342 5241 > 4300 5245 > 4288
5246 > 4869 > 5404 5247 > 4278 5258 > 4812" 5265 > 4301
5266 > 4302 5281 > 4279 5282 > 4868 > 4352 5289 > 4280
5274 > 4303 5290 > 4280 5291 > 4304 5297 > 4305
5299 > 4281 5309 > 4291 5312 > 4306 5313 > 4850 > 4340
5314 > 4307 5321 > 4308 5325 > 4282 5327 > 4309
5239 > 4282 6330 > 4821" 5334 > 4310 5340 > 4311
5347 > 4283 5375 > 681-R13 5394 > 620-R6 5603 > 4312
5611 > 4313 5612 > 4314 5614 > 4315 5615 > 4316
5618 > 4317 5619 > 4318 5621 > 4319 5623 > 4320
5625 > 4321 5626 > 4322 5627 > 4323 5629 > 4338
5631 > 4337 5633 > 4324 5364 > 4325  5636 > 4326
5637 > 4327 5638 > 4328 5639 > 4329 5643 > 4330
5645 > 4331 5649 > 4332

 Jelcz PR110U przebudowane na pojazdy nauki jazdy

 

4243 > 9002 4469 > 9004 4495 > 9030 4496 > 9029
4502 > 9032 5251 > 9006 5289 > 9003 5362 > 9033
5374 > 9014 5600 > 9019 5601 > 9049 5602 > 9023
5604 > 9036 5605 > 9050 5606 > 9037 5607 > 8038
5608 > 9039 5609 > 9051 5610 > 9041 5613 > 9035
5616 > 9040 5620 > 9047 5624 > 9034 5628 > 9048
5632 > 9053 5640 > 9054 5641 > 9055 5642 > 9056
5646 > 9043 5647 > 9057 5648 > 9044

 

Linki zewnętrzne:

Jelcz PR110U (Omni-Bus, archiwum)

Opis Jelcza PR110U, zmian w konstrukcji w toku produkcji i eksploatacji w Lublinie na stronie lubus.info

Jelcz PR110M #4617 - autobus zabytkowy (KMKM Warszawa)

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com

Poprawiony (niedziela, 17 marca 2019 12:58)

 
World's Top Web Hosting providers awarded and reviewed. Find a reliable green hosting service, read greengeeks review

Copyright © 2012-2021 Omni-Bus
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Kopiowanie materiałów bez zgody autorów zabronione.

stat4u

Joomla Templates by PWC, visit WebHostingTop.org for ipage review